PILIHAN Raya Negeri (PRN) Negeri Sembilan 2026 bukan sekadar pertandingan antara parti dan calon, tetapi merupakan pilihan mengenai hala tuju pentadbiran negeri bagi tempoh lima tahun akan datang.
Pengundi perlu menilai sama ada mahu meneruskan kesinambungan pentadbiran yang dipimpin Pakatan Harapan (PH) atau memberikan mandat kepada gabungan lain yang menawarkan pendekatan politik dan pentadbiran berbeza.
Penilaian tersebut tidak seharusnya berasaskan sentimen atau slogan semata-mata. Sebaliknya, rakyat perlu membandingkan kewibawaan calon, kejelasan manifesto, kemampuan melaksanakan janji serta rekod pentadbiran yang boleh disemak.
Dalam konteks ini, PH tampil dengan tiga kekuatan utama, iaitu barisan calon yang menggabungkan pengalaman dengan pembaharuan, manifesto yang mempunyai sasaran jelas serta rekod pentadbiran ekonomi dan kewangan yang dapat dinilai oleh rakyat.
Calon yang menggabungkan pengalaman dengan pembaharuan
PH menampilkan calon di kesemua 36 kawasan Dewan Undangan Negeri (DUN) melalui gabungan Parti Keadilan Rakyat (PKR), DAP dan Parti Amanah Negara.
Barisan calon yang diketengahkan bukan hanya tertumpu pada kawasan bandar atau kerusi tradisi PH, malah merangkumi kawasan luar bandar, kawasan majoriti Melayu, tanah rancangan dan kawasan yang sebelum ini dikuasai parti lawan.
Kekuatan utama barisan calon PH terletak pada keseimbangan antara pengalaman pentadbiran, kesinambungan perkhidmatan dan kemunculan muka baharu.
Datuk Seri Aminuddin Harun menawarkan pengalaman menerajui kerajaan negeri melalui pencalonannya di Linggi, manakala Anthony Loke Siew Fook mempertahankan Chennah. Penyandang seperti Datuk Bakri Sawir di Klawang dan Datuk Noorzunita Begum Mohd Ibrahim di Pilah pula membawa rekod perkhidmatan yang telah diketahui oleh pengundi.
Di kawasan bandar dan separa bandar, PH mengekalkan tokoh berpengalaman seperti J. Arul Kumar di Nilai, S. Veerapan di Repah, Siau Meow Kong di Rahang, Teo Kok Seong di Bahau, Nicole Tan Lee Koon di Bukit Kepayang dan Chew Seh Yong di Lobak.
Pada masa yang sama, calon seperti Dr. Azizul Hakim Mahdi di Rantau, Datuk Ahmad Faez Abdul Razak di Labu, Danish Nazran Murad di Chembong, Siti Aishah Seman di Gemas dan Zarinna Abu Zarin di Lenggeng memberikan unsur pembaharuan kepada barisan PH.
Komposisi ini menunjukkan bahawa PH bukan sekadar mempertahankan kerusi selesa. Gabungan tersebut turut berusaha memperluas sokongan merentas kaum, wilayah, generasi dan tahap urbanisasi.
Barisan ini mempunyai penyandang yang memahami proses pentadbiran dan penyampaian perkhidmatan kerajaan, di samping calon baharu yang diharapkan dapat membawa tenaga, idea dan perspektif berbeza.
Walau bagaimanapun, pengalaman atau status sebagai muka baharu sahaja tidak mencukupi. Setiap calon tetap perlu dinilai berdasarkan integriti, kompetensi, kefahaman terhadap masalah setempat, keupayaan berkhidmat serta kesediaan untuk dipertanggungjawabkan selepas pilihan raya.
Manifesto dengan sasaran yang jelas
Manifesto PH Negeri Sembilan 2026 menggariskan hala tuju pembangunan menuju Negeri Sembilan Maju 2045 dengan memberikan perhatian kepada kestabilan pentadbiran, kemakmuran ekonomi dan pembangunan yang lebih inklusif.
Kelebihan utama manifesto ini ialah sebahagian besar komitmennya dinyatakan dalam bentuk angka dan sasaran yang boleh diukur. Ini membolehkan rakyat menilai pencapaiannya dalam tempoh lima tahun akan datang, bukan sekadar bergantung pada slogan umum.
Antara komitmen utamanya ialah mewujudkan 30,000 peluang pekerjaan berkualiti dan bergaji tinggi serta membina 20,000 unit rumah mampu milik. Manifesto tersebut turut memberikan tumpuan kepada industri semikonduktor, pusat data, ekonomi digital, logistik, teknologi hijau dan pembangunan Malaysia Vision Valley 2.0.
Melalui pengukuhan Skim Sejahtera Rakyat, PH menawarkan bantuan yang merentasi pelbagai peringkat kehidupan seseorang, daripada kelahiran dan persekolahan kepada pendidikan tinggi, perkahwinan, kesihatan serta usia emas.
Antara tawarannya ialah caruman Skim Simpanan Pendidikan Nasional sebanyak RM200 bagi bayi baharu lahir, Bantuan Anak Sekolah sebanyak RM770 setahun, bantuan kemasukan ke institusi pengajian tinggi antara RM500 hingga RM1,500 serta Bantuan Sara Hidup sebanyak RM2,400 setahun kepada pelajar universiti awam yang memenuhi syarat kelayakan.
Manifesto itu turut menawarkan RM5,000 kepada graduan kelas pertama, RM500 bagi perkahwinan pertama belia, bantuan tahunan kepada ibu tunggal dan warga emas, bantuan RM1,000 kepada pesakit kanser serta RM3,000 bagi pembedahan tapak fistula pesakit dialisis.
Pendekatan ini memperlihatkan usaha menghubungkan perlindungan sosial dengan pembangunan modal insan. Bantuan tunai boleh meringankan beban rakyat, tetapi kesannya akan menjadi lebih bermakna apabila disertai peluang pekerjaan berkualiti, pendidikan yang baik, perumahan mampu milik dan akses kepada perkhidmatan kesihatan.
Manifesto PH juga tidak melihat pembangunan negeri melalui lensa Seremban semata-mata. Penekanan terhadap pertanian pintar, petani muda, keterjaminan makanan, pelancongan, pembangunan FELDA, Adat Perpatih serta kebudayaan dan warisan menunjukkan usaha membawa pembangunan ke bandar kecil, kampung, kawasan pertanian dan tanah rancangan.
Lima projek berimpak tinggi turut dicadangkan untuk dilaksanakan bersama Kerajaan Persekutuan, iaitu pembangunan Seremban Sentral, hospital baharu di Bandar Enstek, Pelabuhan Antarabangsa Baharu Port Dickson, pembinaan rumah kedua di lot kediaman FELDA serta Landasan Pintasan Senawang–Pelabuhan Klang.
Kesemua projek tersebut berpotensi memberikan impak ekonomi yang besar. Namun, projek berimpak tinggi memerlukan kajian kebolehlaksanaan, pembiayaan, kelulusan teknikal, pengambilan tanah dan penyelarasan antara kerajaan negeri dengan Kerajaan Persekutuan.
Oleh itu, projek-projek ini perlu dilihat sebagai komitmen pembangunan yang mesti diterjemahkan kepada pelan pelaksanaan, bukan sebagai projek yang telah diluluskan sepenuhnya.
Rekod ekonomi yang boleh dinilai
Kekuatan penting PH ialah manifestonya tidak bermula daripada keadaan kosong. Ia disandarkan kepada rekod pentadbiran negeri yang dipimpin Datuk Seri Aminuddin Harun sejak 2018.
Walau bagaimanapun, dari sudut ketepatan, pencapaian selepas PRN 2023 juga perlu dilihat sebagai hasil pentadbiran Kerajaan Perpaduan PH-BN, selain sumbangan penjawat awam, agensi kerajaan, sektor swasta dan pihak berkepentingan lain. PH menyediakan kepimpinan utama pentadbiran negeri, tetapi pencapaian pembangunan tetap merupakan hasil usaha kolektif.
Pada 2023, Negeri Sembilan merekodkan pelaburan diluluskan sebanyak RM10.1 bilion melibatkan 189 projek. Angka tersebut merupakan rekod tertinggi negeri pada ketika itu dan dianggarkan berpotensi mewujudkan lebih 3,000 peluang pekerjaan.
Pada 2024, Negeri Sembilan merekodkan pelaburan diluluskan sebanyak RM7.25 bilion, merangkumi pelaburan asing dan domestik serta berpotensi mewujudkan lebih 4,600 peluang pekerjaan.
Momentum tersebut meningkat dengan ketara pada 2025 apabila Negeri Sembilan merekodkan pelaburan diluluskan sebanyak RM19.1 bilion melibatkan 295 projek. Angka ini mengatasi rekod RM10.1 bilion yang dicatatkan pada 2023.
Perkembangan kawasan industri melalui Malaysia Vision Valley 2.0 dan kawasan seperti Taman Perindustrian Hamilton, XME Business Park, NS Smart Park, MVV Techpark serta kawasan industri di Enstek turut memperkukuh kedudukan Negeri Sembilan sebagai destinasi pelaburan.
Namun demikian, nilai pelaburan diluluskan tidak seharusnya disamakan secara automatik dengan pelaburan yang telah direalisasikan sepenuhnya.
Ukuran kejayaan yang lebih penting ialah jumlah projek yang benar-benar beroperasi, bilangan pekerjaan yang diwujudkan, tahap gaji yang dibayar, peluang yang diberikan kepada anak tempatan serta kesan limpahan kepada perusahaan kecil dan sederhana.
Dari sudut kos sara hidup, Negeri Sembilan merekodkan kadar inflasi tahunan sebanyak 1.7 peratus pada 2025. Kadar ini masih terkawal, walaupun melebihi kadar inflasi nasional sebanyak 1.4 peratus. Inflasi makanan dan minuman di Negeri Sembilan pula lebih tinggi dan terus memberikan tekanan kepada sebahagian isi rumah.
Hal ini menunjukkan bahawa pertumbuhan pelaburan perlu terus diterjemahkan kepada peningkatan pendapatan sebenar rakyat. Pelaburan yang tinggi hanya akan memberikan makna yang lebih besar apabila pekerjaan yang diwujudkan menawarkan gaji yang munasabah dan mampu mengimbangi peningkatan kos kehidupan.
Pengurusan kewangan yang semakin kukuh
Rekod kewangan negeri turut menjadi asas penting untuk menilai kemampuan melaksanakan manifesto.
Pada 2023, sumber dana kerajaan negeri berjumlah RM541.43 juta. Akaun Hasil Disatukan merekodkan lebihan sebanyak RM4.93 juta berbanding unjuran defisit yang dibuat pada peringkat awal.
Pada 2024, kutipan hasil negeri meningkat kepada RM636.17 juta berbanding sasaran RM520 juta. Defisit yang diunjurkan bertukar kepada lebihan sebanyak RM83.07 juta, sekali gus mengukuhkan kedudukan rizab Akaun Hasil Disatukan negeri.
Prestasi tersebut bertambah baik pada 2025 apabila kutipan hasil negeri mencecah RM785.2 juta, bersamaan kira-kira 133 peratus daripada sasaran RM590 juta. Negeri turut mencatatkan lebihan sebanyak RM203.25 juta, iaitu lebihan tertinggi dalam tempoh berkenaan.
Peningkatan hasil ini memberikan kerajaan negeri kedudukan fiskal yang lebih baik untuk membiayai pembangunan dan program kebajikan. Ia juga menunjukkan peningkatan keupayaan jabatan serta agensi negeri dalam mengutip hasil.
Belanjawan Negeri Sembilan 2026 menganggarkan hasil sebanyak RM610 juta, perbelanjaan mengurus berjumlah RM640 juta dan perbelanjaan pembangunan sebanyak RM150 juta, dengan unjuran defisit RM30 juta. Belanjawan tersebut merangkumi 69 inisiatif dalam sembilan bidang tumpuan.
Walaupun rekod beberapa tahun sebelumnya menunjukkan kerajaan negeri berupaya menukar unjuran defisit kepada lebihan, perkara tersebut tidak boleh dianggap akan berlaku secara automatik setiap tahun.
Kebolehlaksanaan manifesto tetap bergantung pada kos keseluruhan setiap komitmen, sumber pembiayaan, keutamaan perbelanjaan, keadaan ekonomi dan keberkesanan pelaksanaan.
Justeru, langkah seterusnya yang wajar dilakukan oleh PH ialah mengemukakan anggaran kos, tempoh pelaksanaan serta petunjuk prestasi bagi komitmen utama manifestonya. Ini akan menjadikan manifesto tersebut lebih telus dan mudah dipantau oleh rakyat.
Kebajikan bukan sekadar janji pilihan raya
Sebahagian tawaran dalam manifesto PH 2026 merupakan kesinambungan atau penambahbaikan kepada program yang telah dilaksanakan oleh kerajaan negeri.
Antaranya ialah bantuan perkahwinan pertama sebanyak RM500, bantuan pendidikan, bantuan warga emas, bantuan ibu tunggal, bantuan dialisis, bantuan komputer riba serta program kebajikan di bawah Skim Sejahtera Rakyat.
Ini memberikan kelebihan kepada PH kerana sebahagian struktur pentadbiran, mekanisme permohonan dan saluran penyampaian bantuan telah tersedia.
Namun, keberkesanan program kebajikan tidak seharusnya diukur berdasarkan jumlah peruntukan dan bilangan penerima semata-mata. Penilaian juga perlu melihat ketepatan sasaran, kemudahan permohonan, tempoh kelulusan serta sejauh mana bantuan tersebut benar-benar meningkatkan kesejahteraan penerima.
Perbezaan antara janji bermusim dengan dasar yang mampan terletak pada kesinambungan peruntukan, kejelasan kriteria, ketelusan pemilihan penerima dan mekanisme pemantauan yang boleh dipercayai.
Pembangunan yang sampai kepada rakyat
Pembangunan negeri tidak hanya melibatkan projek berskala besar. Penyelenggaraan jalan, jambatan, cerun, sistem perparitan dan kemudahan asas mempunyai kesan yang lebih langsung terhadap kehidupan seharian rakyat.
Bagi tempoh 2019 hingga Oktober 2025, kerajaan negeri melaporkan perbelanjaan sekitar RM1.46 bilion bagi pelbagai kerja penyelenggaraan jalan. Rekod ini melibatkan penyelenggaraan ribuan kilometer jalan serta kerja berkaitan jambatan, cerun dan sistem perparitan.
Melalui Program Cabutan Kerja Undi yang dilaksanakan sejak 2020, sebanyak 4,665 kerja bernilai kira-kira RM453.9 juta telah ditawarkan kepada kontraktor G1. Pada 2025, perbelanjaan di bawah Sistem Maklumat Rekod-Rekod Jalan Raya Malaysia atau MARRIS dilaporkan mencecah RM405.6 juta.
Pendekatan ini membuka peluang kepada kontraktor kecil tempatan dan membantu mengagihkan manfaat pembangunan dengan lebih meluas.
Namun, jumlah perbelanjaan yang tinggi perlu disertai pemantauan kualiti kerja, ketelusan perolehan, penyelenggaraan berjadual dan tindakan pantas terhadap aduan rakyat.
Pembangunan hanya dianggap berjaya apabila jalan yang dibaiki bertahan, sistem perparitan berfungsi, risiko banjir dikurangkan dan rakyat benar-benar memperoleh kemudahan yang lebih selamat dan berkualiti.
Pilih kestabilan untuk melonjak lebih jauh
Tidak semua masalah Negeri Sembilan telah diselesaikan. Negeri ini masih berhadapan cabaran berkaitan kos sara hidup, kesesakan lalu lintas, peluang pekerjaan bergaji tinggi, perumahan mampu milik, kemudahan kesihatan serta ketidakseimbangan pembangunan antara bandar dengan luar bandar.
Oleh itu, pilihan raya ini tidak seharusnya dilihat sebagai referendum terhadap kesempurnaan sesebuah pentadbiran. Tidak ada kerajaan yang sempurna.
Soalan yang lebih munasabah ialah gabungan manakah yang mempunyai calon, pengalaman, kemampuan fiskal dan rancangan paling meyakinkan untuk menangani cabaran tersebut.
PH membawa gabungan penyandang dan muka baharu, manifesto dengan sasaran berangka serta rekod pelaburan, hasil, kebajikan dan pembangunan infrastruktur yang boleh dinilai.
Cadangan untuk menjadikan Negeri Sembilan sebagai koridor pusat pembangunan Malaysia pula cuba memanfaatkan kedudukan strategik negeri antara Kuala Lumpur, Selangor dan Melaka sebagai hab industri, teknologi, logistik dan pembangunan modal insan. Namun, gagasan ini masih merupakan visi manifesto yang perlu diterjemahkan kepada pelan pembangunan dan projek yang jelas.
Setelah hampir lapan tahun menerajui pentadbiran negeri, termasuk melalui kerjasama Kerajaan Perpaduan selepas PRN 2023, PH menawarkan fasa pembangunan seterusnya untuk tempoh lima tahun akan datang.
Tawaran tersebut adalah untuk melakukan lonjakan daripada negeri yang sekadar menjadi laluan kepada negeri yang menjadi destinasi pelaburan; daripada pekerjaan berkemahiran rendah kepada pekerjaan teknologi tinggi; dan daripada bantuan yang terpisah-pisah kepada jaringan kesejahteraan yang lebih tersusun.
Berdasarkan ukuran calon, kejelasan manifesto dan rekod pentadbiran, PH mempunyai asas yang munasabah untuk meyakinkan pengundi bahawa kesinambungan pentadbirannya berpotensi membawa Negeri Sembilan lebih hampir kepada sasaran Negeri Sembilan Maju 2045.
Namun, mandat tersebut perlu disertai tuntutan agar setiap janji mempunyai kos, jadual pelaksanaan dan petunjuk prestasi yang jelas. Sokongan rakyat bukan cek kosong, tetapi amanah yang perlu dibalas dengan integriti, kecekapan dan hasil yang dapat dirasai oleh seluruh rakyat Negeri Sembilan.
Penulis adalah Pensyarah Kanan Fakulti Sains Pentadbiran dan Pengajian Polisi UiTM Seremban
